با سنت کهن و زیبای چهارشنبه سوری بیشتر آشنا شویم

چهارشنبه ‌سوری نام جشنی است که تغییر یافته مراسم باستانی پنج روز آخر سال به نام پنجه دزدیده یا اندرگاه است. ایرانیان از ۱۷۰۰ سال پیش از میلاد تاکنون در پنج روز آخر هر سال، مراسم سوری را با برافروختن آتش و جشن و شادی در کنار آن برگزار می‌کنند.

در گاه‌شماری زرتشتی یک سال شامل ۳۶۵ روز یا ۱۲ ماه است که هر کدام دقیقاً ۳۰ روز بوده و ۵ روز انتهایی سال جدا از ماه‌ها به‌حساب می‌آمده و «پنجه» نامیده‌ می‌شود که البته در هر ۴ سال یک بار ۶ روز می‌شود. در این گاه‌شمار روزی به عنوان چهارشنبه و به طورکلی ۷ روز هفته وجود ندارد بلکه ۳۰ روز ماه و ۵ روز انتهای سال هرکدام با نام خاصی نام‌گذاری می‌شود. ایرانیان پیش از هجوم تازیان این ۵ روز آخر سال را با روشن کردن آتش جشن می‌گرفتند اما پس از حمله تازیان به دلیل مخالفت‌های آنها در برپایی این مراسم ایرانیان روز چهارشنبه را که نزد اعراب نحس بوده را انتخاب کردند و آتش افروزی در این روز را با نحسی آن روز توجیه کردند.
در شاهنامه فردوسی اشاره‌هایی درباره بزم چهارشنبه‌ای در نزدیکی نوروز وجود دارد که نشان دهنده کهن بودن این جشن است. مراسم سنتی مربوط به این جشن ملی، از دیرباز در فرهنگ سنتی مردمان ایران زنده نگاه داشته

واژه «چهارشنبه ‌سوری» از دو واژه چهارشنبه که نام یکی از روزهای هفته‌است و سوری که به معنی سرخ است ساخته شده‌ است. آتش بزرگی تا صبح زود و برآمدن خورشید روشن نگه داشته می‌شود.
امروزه در شهرهای سراسر جهان که جمعیت ایرانیان در آن‌ها زیاد است مراسم چهارشنبه سوری ( روشن کردن آتش و گرد آمدن دور آن )
البته مراسمی که امروزه برپا می‌شود به طوری کلی متفاوت با آن روزگار است چون از نظر زرتشتیان آتش نماد مقدسی است و پریدن از روی آن به نوعی بی‌احترامی به آن نماد تلقی می‌شود. جشن آتش در واقع پیش درآمد جشن نوروز است که نوید دهنده رسیدن بهار و تازه شدن طبیعت است.

جشن «سور» از گذشته بسیار دور در ایران مرسوم بوده ‌است که جشنی ملی و مردمی است و «چهارشنبه سوری» نام گرفته ‌است که طلایه‌ دار نوروز است.
جشن سوری در ایران قدیم در یکی از ۵ روز آخر اسفندماه بر پا می‌گشت، چرا که ایرانیان شنبه و آدینه نداشتند و ماه را به هفته‌ها تقسیم نمی‌کردند؛ بلکه قبل از ورود اسلام به ایران هر سال ۱۲ ماه، و هر ماه ۳۰ روز بود که هر کدام از این ۳۰ روز نام مشخصی داشته‌است که به‌نام یکی از فرشتگان خوانده می‌شد. چون هرمزد روز، بهمن روز، اردی بهشت روز و غیره که پس از ورود اسلام به ایران تقسیمات هفته نیز به آن افزوده شد.

در ایران باستان در پایان هر ماه جشن و پای‌کوبی با نام سور مرسوم بوده‌است و از سوی دیگر چهارشنبه نزد اعراب «یوم الارباع» خوانده می‌شد و از روزهای شوم و نحس بشمار می‌رفت و بر این باور بودند که روزهای نحس و شوم را باید با عیش و شادمانی گذراند تا شیاطین و اجنه فرصت رخنه در وجود آدمیان را نیابند. بدین ترتیب ایرانیان آخرین جشن آتش خود را به آخرین چهارشنبه سال انداختند و در آن به شادمانی و پایکوبی پرداختند تا هم چشن ملی خود را حفظ کنند و هم بهانه بدست دیگران ندهند و بدین ترتیب جشن سوری از گزند تازیان در امان ماند و برای ایرانیان تا به امروز باقی ماند.

 >> شال انداختن <<

شال ‌اندازی از دیگر مراسم شب سوری است که تاکنون اعتبار خود را در شهرها و روستاهای همدان و زنجان حفظ کرده‌ است. پس از خاموشی آتش نوبت به شال ‌اندازی می‌رسد. جوانان چندین دستمال حریر و ابریشمی را به یکدیگر گره زده، از آن ریسمانی رنگین به بلندی سه متر می‌ساختند. آنگاه از راه پلکان خانه‌ها یا از روی دیوار، آنرا از روزنه دودکش وارد منزل می‌کنند و یک سر آن را خود در بالای بام در دست می‌گرفتند، آنگاه با چند سرفه بلند صاحبخانه را متوجه ورودشان می‌سازند. خانواده داخل خانه که منتظر آویختن چنین شال‌ هایی هستند، به محض مشاهده ریسمان رنگین، آنچه پیشاپیش آماده کرده، در گوشه شال می‌ریزند و گره‌ای بر آن زده، با یک تکان ملایم، صاحب شال را آگاه می‌سازند که هدیه سوری آماده‌است. آنگاه شال‌انداز شال را بالا می‌کشد. آنچه در شال است هم هدیه چهارشنبه سوری است و هم فال. اگر هدیه نان باشد، نشانه نعمت است، اگر شیرینی نشانه شیرین کامی و شادمانی، انار نشانه کسرت اولاد در آینده و گردو نشان زندگی بلند مدت، بادام و فندق نشانه استقامت و بردباری در برابر دشواری‌ ها، کشمش نشانه پرآبی و پر بارانی سال نو و اگر سکه نقره باشد نشانه سپید بختی است.

چند رسم دیگر نیز بجز شال انداختن به چهارشنبه سوری نسبت داده اند اما بنظر من بیشترشان از سوی آخوند های مسلمان بیشرف سر چشمه می گیرند و رسوم ایرانی نیستند. مانند قاشق زدن و آجیل مشکل گشای چهارشنبه سوری و فال گوشی و گره گشایی و...

همچنین در متن بالا دیدید که جشن چهارشنبه سوری در پنج روز آخر سال برگزار می شده اما بدلیل پیشگیری از نابود شدن این رسم کهن بدست تازیان بی تمدن ایرانیان مراسم چهارشنبه سوری را در ( روز چهارشنبه پایانی سال ) برگزار می کردند که برای اعراب روز نحس و شومی بوده و خود تازیان هم باور داشتند که باید در این روز شراب نوشید و پایکوبی کرد تا اهریمنان و اجنه نتوانند به وجودشان رخنه کنند.
پس بیاد داشته باشید که مراسم چهارشنبه سوری را دیگر در روز سه شنبه برگزار نکنید چون این کار اشتباه و توهین به این مراسم کهن ایرانی است. 

برای بزرگتر شدن نماهای زیر روی آنها کلیک کنید.

برگرفته از ویکی پدیای پارسی